Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Asam, Cosmas Damian

Asam, Cosmas Damian

  • Data i miejsce chrztu: 28 IX 1686, Benedictbeuern
  • Data i miejsce śmierci: 10 V 1739, Monachium

  • Zawód: malarz
  • Miejsce zamieszkania: Monachium od około 1717, Thalkirchen po 1724
  • Miejsca działalności: Aldersbach, Alteglofsheim, Amberg, Biała Góra, Břevnov, Bruchsal, Einsiedeln, Ensdorf, Ettlingen, Friedberg, Fryzynga, Fürstenfeld, Gotteszell, Günsching, Ingoldstadt, Innsbruck, Kisslegg, Kladruby, Legnickie Pole, Mannheim, Meßkirch, Michelfeld, Monachium, Osterhofen, Praga, Ratyzbona, Schleissheim, Straubing, Walderbach, Weihenstephan, Weingarten, Weltenburg

Cosmas Damian Asam pochodził z rodziny o malarskich tradycjach: jego ojciec Georg był malarzem, a matka Maria Theresia (córka nadwornego malarza monachijskiego Niklasa Pruggera) oraz starsza siostra Maria Salome trudniły się wykonywaniem polichromii. Jego młodszy brat Egid Quirin również wybrał karierę freskanta i często współpracował z Cosmasem Damianem. 8 II 1717 roku Asam ożenił się w Monachium z Maria Anną Mörl, córką książęcego urzędnika i siostrą współpracującego z malarzem miedziorytnika. Żona towarzyszyła Asamowi w zawodowych podróżach. Małżonkowie mieli 10 dzieci, m.in. syna Franza Erasmusa, który także wybrał zawód malarza. W 1720 roku Asam został właścicielem domu w Monachium przy ulicy Schwabinger (obecnie Theatinerstraße). W 1724 roku malarz odziedziczył majątek w Thalkirchen.

22 VII 1731 roku zmarła jego pierwsza żona. 24 II 1732 roku malarz ożenił się powtórnie, z Marią Ursulą Ettenhofer, córką handlarza, z którą miał trójkę dzieci. Zgodnie z wolą malarza po śmierci w 1739 roku został pogrzebany na monachijskim Frauenfriedhof przy boku pierwszej żony.


Dzieła freskowe na Śląsku

Inne dzieła

- Ensdorf, kościół parafialny pw. św. Jakuba, dekoracja sklepień, Sceny z życia św. Jakuba Starszego, 1714–1716,
- Monachium,
kościół pw. Trójcy Świętej, dekoracja sklepień, Gloryfikacja Trójcy Świętej, 1714–1715,
kościół filialny pw. św. Jana Nepomucena, Sceny z życia i Gloryfikacja św. Jana Nepomucena, 1735–1739,
- Amberg, kościół pielgrzymkowy pw. NMP Wspomożycielki, dekoracja sklepień, 1716–1718,
- Michelfeld, kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, Sceny z życia Chrystusa, 1716–1718,
- Walderbach, klasztor Cystersów (obecnie Muzeum), Pokutująca Maria Magdalena, 1718,
- Kisslegg, kaplica cmentarna pw. św. Anny, Sceny z życia św. Anny, 1719,
- Weingarten, kościół klasztorny Benedyktynów pw. św. Marcina i św. Oswalda, dekoracja sklepień, 1718–1720,
- Aldersbach, kościół parafialany pw. Wniebowzięcia NMP, Św. Jana Chrzciciela i św. Urszuli, dekoracja sklepień, 1720–1721,
- Schleissheim, pałac,
dekoracja freskowa klatki schodowej, Wenus nakazuje Wulkanowi wykuć broń dla Eneasza, 1720,
kaplica pałacowa pw. św. Maksymiliana, Sceny z życia św. Maksymiliana, 1721,
południowa antykamera, dekoracja freskowa, Sceny mitologiczne, 1724,
- Weltenburg, kościół parafialny pw. św. Jerzego, dekoracja sklepień, 1721, 1734–1736,
- Innsbruck,
Kościół katedralny pw. św. Jakuba Starszego, Gloryfikacja Św. Jakuba, 1722–1723,
Haus der Tiroler Landstände, Landhaussaal, dekoracja sklepień, 1734,
- Fürstenfeld, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, dekoracja sklepień, prezbiterium, 1722–1723, nawa główna, 1731–1732,
- Fryzynga, katedra pw. św. Marii i św. Korbiniana, dekoracja sklepień, 1723–1724,
- Einsiedeln, kościół pielgrzymkowy pw. Wniebowzięcia NMP, dekoracja sklepienia, 1724–1727,
- Kladruby, kościół pobenedyktyński pw. Wniebowzięcia NMP, 1725–1727,
- Břevnov, klasztor Benedyktynów, sala opacka, Uczta św. Güntera, 1726–1728,
- Bílá Hora, kościół pw. NMP, Triumf Kościoła, 1727–1728,
- Alteglofsheim, pałac hrabiów von Königsfeld (obecnie budynek Uniwersytetu w Ratyzbonie), sala owalna, pokój Endymiona, dekoracja freskowa, 1730,
- Osterhofen, kościół parafialny pw. św. Małgorzaty, dekoracja sklepień, 1731–1732,
- Ettlingen, kaplica pw. św. Jana Nepomucena, Gloryfikacja św. Jana Nepomucena, 1732–1733,
- Ratyzbona,
kościół parafialny pw. św. Emmerama, dekoracja sklepień, 1732/1733,
pałac książąt von Thurn i Taxis, Biblioteka Św. Emmerama, dekoracja sklepień, 1737,
- Ingoldstadt, kościół parafialny pw. Zwiastowania NMP, dekoracja sklepień, 1734,
- Praga, kościół św. Mikołaja na Starym Mieście, dekoracja sklepień, 1735/1736,
- Meßkirch, kościół parafialny św. Marcina, kaplica pw. św. Jana Nepomucena, Gloryfikacja św. Jana Nepomucena, 1735–1737,
- Friedberg, kościół pielgrzymkowy pw. Trójcy Świętej, dekoracja sklepienia, 1738,
- Straubing, kościół klasztorny Urszulanek pw. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Urszuli, dekoracja sklepień, Gloryfikacja św. Urszuli, 1738.

Autor noty: Emilia Kłoda

Ojciec Asama, Georg, także był malarzem, który specjalizował się w kwadraturze i wykonywaniu iluzjonistycznych fresków przedłużających realną architekturę zgodnie ze wskazówkami Pozza. Co najmniej od 16 roku życia Cosmas Damian otrzymywał wynagrodzenie za pomoc ojcu w tworzeniu polichromii. W wieku 23 lat miał wykonywać malowidła samodzielnie. Po śmierci Georga Asama w 1711 roku, Egid Quirin wybrał karierę malarza cechowego w Monachium, natomiast Cosmas Damian wyjechał do Włoch. Większość czasu młody adept sztuki malarskiej spędził w Rzymie, gdzie szkolił się u Benedetta Lutiego. 23 V 1713 roku Asam dostał pierwszą nagrodę w pierwszej klasie malarskiej w konkursie organizowanym przez Akademię Św. Łukasza. Prawdopodobnie na przełomie 1713 i 1714 roku malarz wrócił z Włoch i rozpoczął pracę na terenie Bawarii. 19 IX 1724 roku został książęcym kamerdynerem i nadwornym malarzem biskupa Eckhera von Freising. Około 1730 roku Cosmas Damian Asam otrzymał godność nadwornego malarza w Monachium. W 1732 książę elektor Karl Philipp von der Pfaltz mianował Asama członkiem Książęcej Izby Dworskiej Palatynatu i Moguncji (Kurpfälzisfchen und Kurmainzischen Hofkammerrat). Asam był jednym z najefektywniejszych malarzy w XVIII wieku. Dobra organizacja pracy i przedsiębiorczość umożliwiły mu wykonywanie licznych dużych zleceń w krótkim czasie. Szybkość jego pracy była nieporównywalna z innymi współczesnymi mu twórcami. Asam współpracował nie tylko z bratem Egidem Quirinem, synem Franzem Erasmusem (Kościół pw. św. Mikołaja na Starym Mieście Praga) oraz kuzynem Nikolausem Gottfriedem Stuberem (Kościół pw. św. Jakuba, Innsbruck), ale także posiadał czeladników i uczniów, którzy pomagali mu przy większych realizacjach.

Cosmas Damian Asam tworzył monumentalne dekoracje w technice al fresco. Jego dzieła charakteryzują się bogatą i intensywną kolorystyką. Asam był mistrzem tworzenia iluzji przestrzeni, doskonale posługiwał się kwadraturą oraz perspektywą da sotto in su. Kompozycje freskanta są pełne dynamizmu, budowanego nie tylko przez gesty postaci ale także poprzez ruchliwy kontur oraz jaskrawe, ekspresyjne kontrasty barwne. Asam z powodzeniem tworzył kompozycje wielofiguralne, budując sceny pełne dramatycznej ekspresji a jednocześnie spójne ikonograficznie. Jego freski doskonale wpisują się w tradycję osiemnastowiecznych realizacji jednoczących architekturę malarstwo i rzeźbę w jeden spektakl.

Benedyktyni (Ensdorf, Michelfeld, Weingarten, Waltenburg, Einsiedeln, Kladruby, Břevnov, Ratyzbona, Legnickie Pole, Praga) karmelitanki z Monachium, cystersi (Alderbach, Fürstenfeld), premonstratensi (Osterhofen), urszulanki z Straubing, Mieszczanie (Amberg, Innsbruck), proboszcz Theodor Staubhaar z Kisslegg, książę Elektor Max Emmanuel, biskup (Fürstbischof) Johann Franz Eckher von Kampfing, hrabia rzeszy Johann Georg Joseph von Königsfeld, margrabina Sibylla Augusta von Baden, Stany Tyrolskie (Tiroler Landständer), rektor Uniwersytetu w Ingolstadt Max Ignaz von Planck, książę Frobenius Ferdinand von Fürstenberg-Meßkirch, proboszcz Maximilian Franz Dominicus Eckher z Augsburga.

O. Weigmann, Asam, Cosmas Damian, Egid Quirin, [w:] Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von Antike bis zur Gegenwart, red. U. Thieme, F. Becker, t. 2, Leipzig 1908, s. 171–172; 

G. Münch, Hugo Schnells „Baierischer Barock” von Schlesien gesehen, „Archiv für schlesische Kirchengeschichte” 1937 nr 2, s. 123–140, s. 130–132; 

G. Grundmann, Das ehemalige Benediktinerkloster Wahlstatt. Führer zu grossen Baudenkmälern, Berlin 1944; 

H. Tintelnot, Die Barocke Freskenmalerei in Deutschland. Ihre Entwicklung und europäische Wirkung, München 1951, s. 56–74; 

H. Tintelnot, Barocke Freskomaler in Schlesien, „Wiener Jahrbuch für Kunstgeschichte“, 16 (1954), s. 173–198, s. 182–185; 

E. Hanfstaengl, Die Brüder Cosmas Damian Asam und Egid Quirin Asam, München-Berlin 1955, s. 49–50; 

B. F. Menzel, Ein Blick in die barocke Welt der Äbte Othmar Zinke und Benno Löbl Břevnov-Braunau 1700–1751, „Stifter-Jahrbuch”, 8 (1964), s. 87–124; 

J. Wrabec, Legnickie Pole, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1974 („Śląsk w zabytkach sztuki” 21, red. T. Broniewski, M. Zlat), s. 75–104; 

B. Rupprecht, Die Brüder Asam. Sinn und Sinnlichkeit im bayerischen Barock, Regensburg 1980; 

Cosmas Damian Asam 1686–1739. Leben und Werk, katalog wystawy, 15 VIII–19 X 1986, Kloster Aldersbach, red. B. Bushart,  B. Rupprecht, München 1986; 

H. Trottmann, Cosmas Damian Asam: 1686–1739. Tradition und Invention im malerischen Werk, Nürnberg 1986 („Erlanger Beiträge zur Sprach- und Kunstwissenschaft”, 73), s. 98–99; 

J. Wrabec, Legnickie Pole, Wrocław – Warszawa – Kraków 1991 („Śląsk w Zabytkach Sztuki”, red. T. Broniewski, M. Zlat), s 75–102; 

J. Hotz, Asam, Künstlerfamilie, [w:] Allgemeines Künstler Lexikon. Die bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, t. 5, Leipzig 1992, s. 371–373; 

T. Hladík, V. Vlnas, M. Vondráčková, Sub umbra alarum. Wzajemne relacje w sztuce barokowej Czech i Śląska w świetle inwestycji kulturalnych arystokracji czeskiej i Kościoła katolickiego, [w:] Śląsk, perła w Koronie Czeskiej. Historia ― kultura ― sztuka, red. M. Kapustka, J. Klípa, A. Kozieł, P. Oszczanowski, V. Vlnas, Praha 2007, s. 197–234, s. 226–231.