Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Hoffmann, Johann Franz

Hoffmann, Johann Franz

  • Data i miejsce urodzenia: 1699 lub 1701, Kłodzko
  • Data i miejsce śmierci: 04 II 1766, Krzeszów

  • Zawód: malarz
  • Drugi zawód: karczmarz
  • Miejsce zamieszkania: Krzeszów 1730/1731–1766
  • Miejsca działalności: Jelenia Góra, Krzeszów, Ołdrzychowice Kłodzkie, Sarny, Ścinawka Średnia, Uničov

Johann Franz Hoffmann pochodził z mieszczańskiej kłodzkiej rodziny. 15 II 1731 roku ożenił się w Krzeszowie z Anną Marią Puschmann, wdową po tamtejszym karczmarzu. Mieszkając w Krzeszowie Hoffmann jednocześnie zajmował się malarstwem oraz prowadził pobliską karczmę. Wówczas poznał pracujących dla krzeszowskich cystersów artystów. Nikolaus von Lutterotti analizując archiwalne dokumenty z Krzeszowa wysunął hipotezę, iż Hoffmanna i czeskiego mistrza, Petera Brandla, bardzo często odwiedzającego karczmę, mogła łączyć bliska przyjaźń. W 1737 roku obowiązki karczmarza przejął pasierb malarza, Joseph Franz Puschmann, a Hoffmann zajął się jedynie działalnością artystyczną. Wydaje się, iż w 2 połowie XVIII wieku nastąpił spadek zainteresowania twórczością Hoffmanna. Pod koniec życia kłodzki artysta otrzymywał niewiele zleceń i popadł w biedę. Malarz zmarł w 1766 roku na zapalenie płuc.


Dzieła freskowe na Śląsku

Inne dzieła

- Ołdrzychowice Kłodzkie, kościół parafialny pw. św. Katarzyny, dekoracja freskowa, Sceny z życia św. Katarzyny, 1735 (niezachowane),
- Sarny, kaplica pałacowa, dekoracja freskowa, 1738,
- Ścinawka Średnia, kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny, dekoracja freskowa sklepień kaplic pw. św. Franciszka Ksawerego i NMP, 1738–1739,
- Uničov, kaplica ratuszowa, dekoracja freskowa na sklepieniu, około 1730 (niezachowana).

Autor noty: Emilia Kłoda

Nie ustalono gdzie Hoffmann rozpoczął swoją edukację malarską: czy w rodzinnym Kłodzku, czy może na Śląsku. Pewne jest, że w 1730 roku, najprawdopodobniej podczas podróży czeladniczej, szkolił się u freskanta Johanna Christopha Handkego, z którym wspólnie dekorował freskami kaplicę Mariacką kościoła klasztornego Minorytów w Uničovie oraz sklepienia kościoła jezuickiego w Hradcu Králove. W latach 30. XVIII wieku malarz wykonywał liczne dekoracje freskowe, posługując się zdobytą u morawskiego mistrza umiejętnością budowania kwadratur i iluzjonistycznych malowideł. Oprócz tworzenia samodzielnych realizacji na terenie Śląska i Hrabstwa Kłodzkiego, Hoffmann miał także pracować w Krzeszowie, pomagając Georgowi Wilhelmowi Neunhertzowi przy wykonywaniu dekoracji na zamówienie tamtejszych cystersów. Wydaje się, że po połowie XVIII wieku Hoffmann tworzył coraz mniej, a jego późne dzieła (głównie obrazy olejne na płótnie) odznaczają się niższą jakością artystyczną.

Freski autorstwa Hoffmanna charakteryzują się poprawnym wykreśleniem kwadratury, kreatywnym przekształcaniem pozzowskich wzorów oraz umiejętnym użyciem elementów iluzjonistycznych. Jego twórczość ukształtowały lata edukacji u Handkego oraz współpraca z mistrzami tworzącymi dla krzeszowskich cystersów. Hoffmann często kopiował grupy postaci czy całe kompozycje z dzieł Georga Wilhelma Neunhertza i Petera Brandla. Prace kłodzkiego malarza odznaczają się gładką fakturą, silnie zaznaczonym konturem i płaskim modelunkiem światłocieniowym. Artysta często posługiwał się nasyconą, dużą plamą barwną.

Johann Franz Anton von Götzen, opaci klasztoru Cystersów w Krzeszowie, Johann Heinrich Schenkendorf, kupiec z Jeleniej Góry, Gottfried Ullmann.

A. Schultz, Untersuchungen zur Geschichte ser Schlesischen Maler (1500–1800), Breslau 1882, s. 79; 

C. von Braunmühl, Die Deckengemälde der Pfarrei Mittelsteine, „Die Grafschaft Glatz”, 16 (1921), s. 24–25; 

A. Warko, Gnadenkirche zum Kreuze Christi in Hirschberg im Riesengebirge, Hirschberg 1928, s. 36; 

F. Albert, Der Maler-Kretschmer Joh. Franz Hoffmann (†1766), „Glatzer Heimatblätter”, 16 (1930), s. 182–183; 

[b.a.], Hoffmann, Johann Fraz, [w:] Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von Antike bis zur Gegenwart, t. 17, red. U. Thieme, F. Becker, H. Vollmer, Leipzig 1924; 

N. von Lutterotti, Archivalisches über die Arbeiten des Malers Peter Brandl für das Kloster Grüssau in Schlesien, „Jahrbuch des Deutschen Riesengebirgsvereins”, 18 (1930), s. 92–111; 

E. Różycka, J. Rozpędowski, Jelenia Góra, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1975 („Śląsk w zabytkach sztuki", red. T. Broniewski, M. Zlat), s. 144–146; 

M. Pierzchała, Późnobarokowy wystrój malarski kaplicy dworskiej w Sarnach i jego twórca Jan Franciszek Hoffmann, „Roczniki Sztuki Śląskiej”, 14 (1986), s. 117–137; 

T. Mikołajczak, „Sub Mariae tutela Carmelus quiescit”: historia dwóch barokowych ołtarzy z Wizją Św. Szymona Stocka z dawnego kościoła karmelitów w Strzegomiu, „Dzieła i interpretacje”, 8 (2003), s. 139–151; 

A. Górak, Johann Franz Hoffmann, [w:] Szlak Sakralnej Sztuki Barokowej im. Michaela Willmanna, www.drogibaroku.org; 

M. Wisłocki, Treści ideowe wystroju i wyposażenia kościoła Łaski w Jeleniej Górze na tle ikonografii luterańskiej XVII i XVIII wieku, [w:] Cuius regio, euis religio. Trzechsetna rocznica powstania kościołów Łaski na Śląsku. Materiały polsko-niemieckiej konferencji naukowej, red. P. Oszczanowski, Jelenia Góra 2011, s. 109–127, s. 123–126.