Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Krause, Bernhard

Krause, Bernhard

  • Data i miejsce urodzenia: 12 I 1743, Ząbkowice Śląskie
  • Data i miejsce śmierci: 29 VII 1803, Ząbkowice Śląskie

  • Zawód: malarz
  • Miejsce zamieszkania: Ząbkowice Śląskie 1743–1803
  • Miejsca działalności: Brzeg, Henryków, Krzeszów, Wojciechów, Ząbkowice Śląskie

Urodzony 12 I 1743 roku w Ząbkowicach Śląskich, z którymi związał całe swoje życie; był synem miejscowego cukiernika Augusta Antona i jego żony Anny Marii z domu Adolph, miał starsze rodzeństwo: brata Dominika Amanda (zm. 16 IX 1802 roku) – miejskiego aptekarza oraz siostrę Annę Marię Magdalenę Wiktorię (ochrzczoną 6 kwietnia 1738 roku); kawaler, zmarł bezdzietnie 29 VII 1803 roku, pochowany 4 dni później 2 VIII 1803 roku na cmentarzu parafialnym przy kościele pw. św. Anny.


Dzieła freskowe na Śląsku

Inne dzieła

- Brzeg, kaplica zamkowa pw. św. Jadwigi Śląskiej, iluzjonistyczne retabulum ołtarza głównego wraz z obrazem olejnym Św. Jadwiga Śląska, 1784–1785,
- Bardo, kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP, obrazy w ołtarzach bocznych: Wizja św. Ludgardy z Tongern, Wizja św. Bernarda z Clairvaux, 1775,
- Bobolice, kościół filialny pw. Matki Boskiej Bolesnej, Pokłon pasterzy, Ucieczka do Egiptu, 1790,
- Czarnowąsy, kościół parafialny pw. Bożego Ciała i św. Norberta, obraz w ołtarzu głównym Św. Norbert,
- Henryków,
kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, obraz ołtarzowy w ambicie Św. Zygmunt, cztery obrazy w kaplicy Trójcy Świętej: Powołanie Izajasza, Wygnanie z raju, Trzej mężowie u Abrahama, Bóg ukazujący się Mojżeszowi w krzewie ognistym, 14 obrazów Drogi Krzyżowej w kaplicy Świętego Krzyża,
plebania parafii pw. Wniebowzięcia NMP, Portret ostatniego opata henrykowskiego Konstantina II Glogera,
- Javorník (Czechy), kościół parafialny pw. Trójcy Świętej, obraz w ołtarzu głównym Trójca Święta, 1772,
- Kamiennik, plebania parafii pw. św. Andrzeja Apostoła, Św. Andrzej Apostoł,
- Kopice, kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, obrazy w ołtarzach bocznych: Apoteoza św. Jana Nepomucena, Apoteoza św. Zygmunta,
- Krasne Pole, kościół filialny pw. św. Marii Magdaleny, obraz w ołtarzu głównym Pokutująca św. Maria Magdalena, 1769–1770,
- Krzeszów, klasztor Benedyktynek, dwa cykle: portrety opatów krzeszowskich oraz 25 portretów zakonników zamieszkujących nowo wybudowane w latach 1788-1790 wschodnie skrzydło klasztoru (większość obrazów nadal w Krzeszowie, część została rozproszona po sekularyzacji w 1810 roku. – kilka na plebanii w Starych Bogaczowicach oraz w posiadaniu Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze, niektóre zaginęły),
- Kucharzowice, kościół parafialny pw. św. Andrzeja Apostoła, obraz w ołtarzu głównym Św. Andrzej Apostoł,
- Luboradz, kościół filialny pw. Zaślubin NMP, obraz w ołtarzu głównym Zaślubiny NMP,
- Magyarpolány (Węgry), kościół parafialny pw. św. Władysława, obrazy ołtarzowe: Pokutujący św. Piotr, Pokutująca św. Maria Magdalena, Cud św. Władysława, 1770–1775,
- Mściwojów, kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP, obrazy: w ołtarzu głównym Nawiedzenie NMP, w ołtarzach bocznych Chrzest Chrystusa i Złożenie ciała św. Jana Nepomucena do grobu, około 1792,
- Nagytevel (Węgry), kościół parafialny, obrazy ołtarzowe: Czternastu Świętych Wspomożycieli, Matka Boska ze św. Janem Nepomucenem, Święta Rodzina, Trójca Święta, 1770–1775,
- Nowa Cerekwia, kościół parafialny pw. św. Piotra i św. Pawła, obrazy: w ołtarzu głównym Św. Piotr i św. Paweł na soborze w Jerozolimie, w ołtarzach bocznych: Opłakiwanie Chrystusa, Śmierć św. Józefa, po 1785,
- Olaszfalu (Węgry), kościół parafialny, obraz ołtarzowy Trójca Święta, około 1770,
- Opawica, kościół parafialny pw. Trójcy Świętej, obrazy: w ołtarzu głównym Trójca Święta, w ołtarzach bocznych: Św. Barbara, Św. Jan Nepomucen, 1770–1773,
- Paczków, kościół parafialny pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty, zakrystia, Ukrzyżowanie ze św. Marią Magdaleną,
- Pławna Dolna, kościół parafialny pw. św. Tekli, obrazy w ołtarzu głównym: Św. Tekla i Św. Katarzyna Aleksandryjska, ponadto Święta Rodzina i Matka Boska ze św. Janem Nepomucenem,
- Ścinawka Średnia, kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny, Złożenie ciała św. Jana Nepomucena do grobu,
- Świdnica, kościół parafialny pw. św. Józefa Oblubieńca NMP, Św. Ambroży, Św. Augustyn, Św. Tekla,
- Wiązów, plebania parafii pw. św. Mikołaja, Matka Boska z Dzieciątkiem, 1777,
- Wojciechów, kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, Pokłon pasterzy oraz 14 obrazów Drogi Krzyżowej, 1786–1789,
- Wołów, kościół parafialny pw. św. Karola Boromeusza, obraz w ołtarzu głównym Apoteoza św. Karola Boromeusza, około 1781,
- Wrocław, kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Jezus, obrazy ołtarzowe w kaplicach: Gloria św. Judy Tadeusza, około 1790, Męczeństwo św. Sebastiana,
- Ząbkowice Śląskie,
kościół parafialny pw. św. Anny, obraz ołtarzowy w kaplicy pw. św. Anny Nauczanie Marii (Maria z rodzicami), po 1793, Ukrzyżowanie na emporze organowej,
plebania parafii pw. św. Anny, Św. Tekla, Czternastu Świętych Wspomożycieli, Ostatnia Wieczerza (z kościoła parafialnego pw. św. Jadwigi w Ząbkowicach Śląskich – Sadlnie), Św. Piotr Apostoł, Pokłon pasterzy.

Autor noty: Adam Szeląg

Jako młody mieszczanin uczęszczał prawdopodobnie do tzw. „starej szkoły” leżącej w pobliżu kościoła pw. św. Anny (zburzonej w 1915 roku), mógł też przejść proces edukacji na wyższym poziomie w Henrykowie lub Kamieńcu Ząbkowickim u cystersów – później swoich najważniejszych zleceniodawców. Wykształcenie artystyczne zdobył w Dreźnie i Wiedniu, gdzie przebywał prawdopodobnie w latach 60. XVIII wieku. W stolicy cesarstwa uczył się pod kierunkiem nadwornego portrecisty Habsburgów Martina van Meytensa, tam też zapoznał się z malarstwem Paula Trogera i Franza Antona Maulbertscha. Po zakończonej edukacji otworzył pracownię w swoim rodzinnym mieście. Przez wiele lat mieściła się ona prawdopodobnie w ogrodzie należącym do brata Amanda. Obok urządził bogatą bibliotekę oraz pokaźny zbiór dzieł sztuki, zawierający m. in. kolekcję gipsowych odlewów antycznych oraz 80 kopii obrazów europejskich mistrzów: Correggia, Guida Reniego, Petera Paula Rubensa, Rembrandta van Rijn, Anthonisa van Dycka, Michaela Willmanna i innych. W 1792 roku nabył stojący naprzeciwko domu brata dwór opatów henrykowskich (obecnie ul. Krzywa 12), gdzie utworzył atelier oraz galerię sztuki. W swoim warsztacie wykształcił m. in. bratanka Franza (1773–1811), który pozostawał pod dużym wpływem stylu stryja, a zasłynął głównie jako portrecista – autor m. in. wizerunków królów pruskich.

Bernhard Krause był najwybitniejszym przedstawicielem ostatniego pokolenia artystów śląskich wykształconych w duchu religijnego malarstwa barokowego o kontrreformacyjnej czesko-austriackiej genezie. Łączył je z elementami rokoka, rzadziej ze zdobywającą wówczas coraz szersze kręgi zwolenników stylistyką klasycyzmu. Innym ważnym rysem decydującym o charakterze jego twórczości była fascynacja dziełami Michaela Willmanna. Wyrażała się ona najpełniej w cytatach z obrazów, rysunków lub grafik lubiąskiego mistrza, które Krause wykorzystywał we własnych płótnach do tego stopnia, że z czasem zaczęto go nazywać „drugim Willmannem” bądź „małym Willmannem”. Zależność ta sprowadzała się jednak prawie wyłącznie do powielania wzorcowych kompozycji. Poza kilkoma wyjątkami styl Krausego, ukształtowany w kręgu drezdeńsko-wiedeńskiego rokoka, znacznie odbiegał od ciemnej tonacji i ekspresyjnej techniki Willmanna. Jego płótna cechuje bogactwo i świeżość kolorystyki – zazwyczaj jasnej i pastelowej. W subtelnym nakładaniu kolejnych warstw malarskich widać wpływy edukacji w kręgu wiedeńskiej Akademii. Charakterystyczne szlachetne piękno postaci i metaliczny połysk farby na płótnie zdradzają pieczołowitość pracy artysty. Wyróżnikiem jego dzieł są także typy ludzkich twarzy o wydłużonych nosach i głęboko osadzonych oczodołach, ze wzrokiem skierowanym w górę wyrażającym przeżywanie religijnego uniesienia.

Pracował dla przedstawicieli śląskiego duchowieństwa katolickiego, począwszy od biskupa wrocławskiego przez cystersów w Henrykowie i Krzeszowie, dla których wykonał najwięcej swoich dzieł, aż po inne zgromadzenia zakonne (benedyktynki, norbertanie, karmelici). Wykonywał też obrazy dla mniejszych kościołów parafialnych oraz malował portrety osób świeckich, jak niezachowane wizerunki króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego, hrabiego Gottloba Hansa Ludwiga von Hochberg czy księcia Schönberg – Waldenburg.

Archiwum Archidiecezjalne we Wrocławiu, księgi metrykalne chrztów i zgonów katolickiej parafii pw. św. Anny w Ząbkowicach Śląskich, sygn. 478 ee, u; 

F. A. Zimmermann, Beiträge zur Beschreibung von Schlesien, t. 4, Breslau 1785, IV, s. 143; 

M. C. Weiss, Wanderungen in Sachsen, Schlesien, Glatz und Böhmen, t. 2, Leipzig 1797, s. 29; 

J. G. G. Büsching, Bruchstücke einer Geschäftsreise durch Schlesien, unternommen in den Jahren 1810, 11, 12, Breslau 1813, s. 65–66; 

A. Schultz, Untersuchungen zur Geschichte ser Schlesischen Maler (1500–1800), Breslau 1882, s. 94–95; 

H. Lutsch, Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, t. 5. Register zum Verzeichnisse der Kunstdenkmäler Schlesiens, Breslau 1903, s. 626; 

H. Welzl, Kleiner Beitrag zur Kunstgeschichte unseres Heimatlandes, „Zeitschrift des Mährischen Landesmuseums”, 6 (1906), s. 44; 

P. J. Gründel, Der Frankensteiner Maler Bernhard Krause, Kloster Grüssau und die Schlossfreiheit in Frankenstein, Ottmachau 1926; 

P. J. Gründel, Krause, Bernhard, [w:] Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart, red. H. Vollmer, t. 21, Leipzig 1927, s. 459–460; 

G. Kersten, Der Frankensteiner Maler Bernhard Krause (1734-1803) und sein Wirken in Brieg, „Unsere Heimat. Monatsblätter für Heimatkunde und Heimatkultur” (Beilage zur „Frankenstein=Münsterberger Zeitung”), 4 (1927/1928), nr 5 (Februar 1928), s. 66–69; 

N. von Lutterotti, Archivalische Belege für Arbeiten Michael Willmanns und seiner Werkstatt im Auftrag des Klosters Grüssau, „Zeitschrift des Vereins für Geschichte Schlesiens” 64 (1930), s. 127–137, s. 132; 

W. Krause, Grundriss eines Lexikons bildender Künstler und Kunsthandwerker in Oberschlesien von der Anfängen bis zur Mitte 19. Jahrhunderts, t. 1, Oppeln 1933, s. 193–194; 

Katalog zabytków sztuki w Polsce, red. J. Z. Łoziński, B. Wolff-Łozińska, t. VII: Województwo opolskie, red. T. Chrzanowski, M. Kornecki, z. 1: Powiat brzeski, opr. T. Chrzanowski, M. Kornecki, M. Zlat, Warszawa 1961, s. 16; 

Katalog zabytków sztuki w Polsce, red. J.Z. Łoziński, B. Wolff-Łozińska, t. VII: Województwo opolskie, red. T. Chrzanowski, Marian Kornecki, z. 3. Powiat grodkowski, opr. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Warszawa 1964, s. 31, 40; 

T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Śląska Opolskiego. Od średniowiecza do końca w. XIX, Kraków 1974, s. 332, 334; 

J. Mandziuk, J. Pater, Katalog ruchomych zabytków sztuki sakralnej w Archidiecezji Wrocławskiej, t. 2, Wrocław 1982, s. 128–129; 

F. Toenniges, Die groβen Maler des Kreises Frankenstein in Schlesien, Gütersloh 1992, s. 11–14; 

M. Schenková, Malířství 18. století v západní části českého Slezska. Katalog autorsky určených dél – II. část, „Časopis Slezského muzea”, Série B – Védy historické, 43 (1994), s. 238–239; 

M. Dziedzic, J. Organiściak, Ząbkowickie opowieści, cz. 4: Wybitne postacie ziemi ząbkowickiej, Ząbkowice Śląskie 1998, s. 34–35; 

M. Dziedzic, J. Organiściak, Ząbkowickie opowieści, cz. 2: Zabytki Ząbkowic Śląskich, Ząbkowice Śląskie 2000, passim; 

M. Schenková, J. Olšovský, Barokní malířství a sochařství v západní částí českého Slezska, Opava 2001, s. 18–19, 52–53; 

M. Schenková, K vzájemným vztahùm mezi pruským a rakouským Slezskem v oblasti výtvarného umění v 18. století, [w:] Willmann i inni. Malarstwo, rysunek i grafika na Śląsku i w krajach ościennych w XVII i XVIII wieku, red. A. Kozieł, B. Lejman, Wrocław 2002, s. 255–261, s. 255; 

D. Chałat, Relacje artystyczne między klasztorami cysterskimi w Zirc i Henrykowie w latach 1699-1810, praca magisterska napisana pod kierunkiem dr. hab. Andrzeja Kozieła, Wrocław 2008 [mps w Bibliotece Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego], s. 39, 59–64; 

M. Żernik, Ząbkowice Śląskie, kościół parafialny pw. św. Anny, [w:] Szlak Sakralnej Sztuki Barokowej im. Michaela Willmanna, http://www.drogibaroku.org; 

A. Kozieł, Michael Willmann w Bardzie, [w:] Bardo. Skarby sztuki / Wartha. Seine Kunstschätze / Varta. Poklady umĕní / Bardo. Art Treasures, red. A. Kozieł, Legnica 2011, s. 111; 

A. Szeląg, Bernhard Krause [w:] „Śląski Tiepolo”. Szlak Malarstwa Barokowego im. Franza Antona Sebastiniego na Śląsku, Głogówek 2012.