Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Rottmayr von Rosenbrunn, Johann Michael

Rottmayr von Rosenbrunn, Johann Michael

  • Data i miejsce chrztu: 11 XII 1654, Laufen an der Salzach
  • Data i miejsce śmierci: 25 X 1730, Wiedeń

  • Inne zapisy nazwiska i imion: Rothmaier, Rottmeier, Rothmayer
  • Zawód: malarz
  • Miejsce zamieszkania: Salzburg 1690–1698; 1710–1711, Wiedeń 1698–1709; 1712–1726, Melk V 1716 – X 1725
  • Miejsca działalności: Frein, Klosterneuburg, Laufen an der Salzach, Maria Lenzendorf, Melk, Pommersfelden, Praga, Salzburg, Vranov nad Dyją, Wiedeń, Wrocław

Ojciec artysty, Friedrich, pochodził z rodziny organistów i sam pełnił tę funkcję w kolegiacie w Laufen. Friedrich ożenił się w 1653 roku z córką malarza Caspara Zehentera, Margaretą Magdaleną, która sama także trudniła się polichromią ołtarzy i malowaniem ścian. Rok później przyszedł na świat Johann Michael. 22 IX 1668 roku rodzina Rottmayrów uzyskała obywatelstwo Laufen wraz z pozwoleniem na handel tkaninami. W 1674 roku Johann Michael Rottmayr wyjechał z rodzinnej miejscowości. Na przełomie lat 1687 i 1688 malarz powrócił do rodzinnego Laufen, zapewne na prośbę umierającej matki. Około 1690 roku, po śmierci ojca, artysta przeprowadził się do Salzburga. W 1690 roku w Sanktuarium Nawiedzenia NMP Rottmayr poślubił Marię Barbarę Helenę, córkę Eliasa Reichpeckha, członka książęcej straży przybocznej. Małżeństwu urodziły się dzieci:
- córka Maria Helena, urodzona 25 IV 1691 roku i zmarła w 1748 roku (29 IX 1716 roku poślubiła salzburskiego pułkownika de Guardi),
- syn Johann Michael Cajetan, urodzony 8 XI 1692 roku i zmarły 27 I 1693 roku,
- córka Maria Franciska, urodzona w II 1698 i zmarła 8 XVII 1698 roku,
- córka Maria Theresia (poślubiła Karla Antona Ceschi della Santa Croce).
Najpóźniej w pierwszym kwartale 1698 roku malarz wraz z rodziną przeprowadził się do Wiednia. 21 VII 1704 roku Rottmayr uzyskał tytuł szlachecki „von Rosenbrunn”. 13 XI 1725 w Wiedniu umarła jego żona. 12 X 1727 roku malarz ożenił się powtórnie z Theresią Josefą, wdową po malarzu i miedziorytniku na dworze wiedeńskim Jakobie von Männdlu. W 1730 roku freskant zmarł na udar mózgu i został pogrzebany w kościele pw. św. Szczepana w Wiedniu.


Dzieła freskowe na Śląsku

Inne dzieła

- Salzburg,
pałac biskupi, Sala Karabinierów, dekoracja freskowa sklepienia, Sceny mitologiczne, 1689,
Festspielhaus, sala miejska, dekoracja freskowa sklepienia, 1690,
kościół Franciszkanów, dekoracja freskowa ścian i sklepienia prezbiterium i części kaplic, Sceny z życia św. Franciszka, 1693
kościół pw. Trójcy Świętej, dekoracja freskowa kopuły, Wniebowzięcie NMP, 1697,
- Vranov nad Dyją, zamek Althanów, dekoracja sklepienia Sali Antenatów, Sława i cnota rodu Althanów, 1695,
- Wiedeń,
pałac Liechtensteinów, dekoracja freskowa sklepień, 1706–1708,
Nowy Ratusz, plafon, Sąd Salomona, Triumf Sprawiedliwości, (wykonane dla Starego Ratusza), 1712, 1713,
kościół parafialny pw. św. Piotra, dekoracja freskowa kopuły i sklepienia, Koronowanie Marii w otoczeniu świętych, aniołów i proroków, 1713, 1714,
kaplica w pałacu Harrachów, fresk na sklepieniu, Immaculata, 1720 lub 1723,
kościół wotywny pw. św. Karola Boromeusza, dekoracja freskowa kopuły i sklepień, Pośrednictwo św. Karola Boromeusza przekazane przez Marię od Trójcy Świętej dla Ludzkości, 1725–1730,
- Pommersfelden, zamek Weißenstein, dekoracja freskowa sklepienia w Sali Marmurowej, Triumf cnót, 1717,
- Melk, kościół klasztorny Benedyktynów, dekoracja freskowa sklepień, 1716–1722/1723,
- Klosterneuburg, kościół klasztorny Augustianów, dekoracja freskowa sklepienia w prezbiterium, Maria w niebiosach w otoczeniu 4 cnót kardynalnych, 1729,
- Maria Lenzendorf koło Wiednia, kościół pielgrzymkowy pw. Matki Boskiej Bolesnej, dekoracja freskowa sklepienia, 1728–1730 (częściowo zniszczona w 1945 roku).

Autor noty: Emilia Kłoda

Rottmayr podstaw malarstwa prawdopodobnie nauczył się od swojej matki. W wieku 20 lat namalował pierwszy obraz, za który zapłatę pobrał jego ojciec. Nie wiadomo gdzie dokładnie malarz przebywał w latach 1674–1688. Pewne jest, iż kształcił we Włoszech, głównie w Wenecji, w pracowni Carla Lotha, malarza z Bawarii. Możliwe, że odwiedził też inne miasta, np. Pasawę, ale są to jedynie przypuszczenia. Pierwsze prace malarza po powrocie do rodzinnego miasta to drobne zlecenia dla mieszczaństwa z Laufen i okolic. Pierwsze większe zamówienie malarz otrzymał od salzburskich franciszkanów. Kolejne, coraz znaczniejsze zlecenia zaprowadziły mistrza do Wiednia, jednak dopiero pod koniec życia w 1725 roku otrzymał on pierwsze zlecenie od cesarskiego dworu. Malarz wykonywał freski sam, zatrudniając pomocników jedynie do pomniejszych prac. Twórczość Rottmayra miała duży wpływ na innych późnobarokowych freskantów, takich jak Cosmas Damian Asam czy Paul Troger.

Freski Rottmayra cechuje doskonale oddana iluzja głębi oraz świetne zakomponowanie monumentalnych, dynamicznych przedstawień. Malarz jako jeden z pierwszych barokowych twórców na północ od Alp potrafił zespolić wiele osobnych scen w jedno monumentalne malowidło rozciągające się na całą powierzchnię sklepienia. Ciepły, jasny koloryt jego realizacji, pełen złotawych brązów i ugrów dodatkowo jednoczy przestrzeń i potęguje iluzję otwartych niebios wypełnionych słonecznym blaskiem. Miękki modelunek oraz użycie łagodnych, opływowych linii tworzy wrażenie dekoracyjności oraz delikatnego poruszenia. Postaci wypełniające Rottmayerowskie kompozycje są ukazane w dynamicznych pozach a sposób ukształtowania ich twarzy bywa określany jako daleki od patetyczności, „swojski”.

Dwór cesarski w Wiedniu, arcybiskup Johann Ernst von Thun z Salzburga, hrabia Johann Michael II von Althan, elektor rzeszy Lothar Franz von Schönborn, książę Johann Adam Andreas von Liechtenstein, arcybiskup Franz Anton von Harrach, franciszkanie (Salzburg), jezuici (Wrocław), benedyktyni (Melk), augustianie (Klosterneuburg).

A. Schultz, Untersuchungen zur Geschichte ser Schlesischen Maler (1500–1800), Breslau 1882, s. 129; 

B. Patzak, Archivalische Beiträge zu einer Geschichte der deutschen Barockmalerei II, „Monatshefte für Kunstwissenschaft” 9 (1916), nr 10, s. 334–340, s. 339–340; 

B. Patzak, Die Jesuitbauten in Breslau und ihre Architekten. Ein Beitrag zur Geschichte des Barockstiles in Deutschland, Strassburg 1918 („Studien zur Deutschen Kunstgeschichte”, 204, „Studien zur Schlesischen Kunsgeschichte”, 1), s. 9–10; 

H. Hofmann, Die Matthiaskirche in Breslau, Breslau 1935 („Führer zu schlesischen Kirchen“, red. H. Hofmann, 13), s. 17–37; 

H. Schüller, Rottmayr, Johann Michael, [w:] Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von Antike bis zur Gegenwart, t. 29, red. U. Thieme, F. Becker, H. Vollmer, Leipzig 1935, s. 103–105; 

H. Dziurla, W kręgu kontrreformacji i cesarskich urzędników. Sztuka baroku 1650–1750, [w:] Sztuka Wrocławia, red. T. Broniewski, M. Zlat, Wrocław 1967, s. 264–386, s. 373–374; 

G. Grundmann, Barockfresken in Breslau, Frankfurt am Main 1967 („Bau- und Kunstdenkmäler des deutschen Ostens”, Seria C, "Schlesien", red. G. Grundmann, 3), s. 30–43; 

H. Dziurla, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1975, s. 86–89; 

E. Hubala, Johann Michael Rottmayr, Wien 1981 („Große Meister, Epochen und Themen der österreichischen Kunst / Barock”); 

G. Groschner, Johann Michael Rottmayer. Barock in Salzburg, Salzburg 1994; 

H. Dziurla, Uniwersytet Wrocławski. Kompleks Leopoldyński, Wrocław 1997, s. 33–45; 

Johann Michael Rottmayr (1654–1730). Genie der barocken Farbe, katalog wystawy, Altes Rathaus, Laufen an der Salzach, Dommuseum zu Salzburg, 7 V–31 X 2004, red. P. Keller, Salzburg 2004; 

W. Brugger, Johann Michael Rottmayr. Sein Leben und sein Wirken (1654–1730), Laufen 2004 („Das Salzfass”, 38, 1); 

R. Burszán, Untersuchung zu Kunsttechnologie und Werkprozess an Wandmalereien von Johann Michael Rottmayr (1654–1730), praca doktorska przygotowana w Institut für Konservierung – Restaurierung an der Akademie der bildenden Künste, Wien 2007; 

M. Wyrzykowska, Śląsk w orbicie Wiednia. Artystyczne związki Śląska z Arcyksięstwem austriackim w latach 1648–1741, Wrocław 2010, s. 177.