Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Wrocław, kaplica pw. św. Elżbiety przy kościele katedralnym pw. św. Jana Chrzciciela

Cykl malowideł freskowych w kaplicy pw. św. Elżbiety przy kościele katedralnym pw. św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu został ufundowany przez wrocławskiego biskupa, kardynała Fryderyka von Hessen-Darmstadt. Dekoracja freskowa powstała w latach 1680–1683 a jej autorem jest włoski architekt i malarz, Giacomo Scianzi. Jak wynika z przekazów archiwalnych, w pracach na malowidłami uczestniczyli także dwaj miejscowi malarze: Andreas Kowalski i Sebastian Musskars.

Barwne malarstwo freskowe obok dekoracji rzeźbiarskiej stanowi główny element wystroju wnętrza kaplicy. Pokrywające ściany, arkady, pendentywy oraz sklepienie kopuły malowidła składają się na cykl poświęcony krewnej fundatora i patronce budowli – św. Elżbiecie Turyńskiej. Poszczególne przedstawienia ilustrują sceny z żywota świętej z kulminacyjną sceną Niebiańskiej chwały św. Elżbiety na sklepieniu kopuły, uzupełnione o przedstawienia personifikacji czterech cnót: Miłości, Umiarkowania, Męstwa i Sprawiedliwości na pendentywach. Autorem programu ideowego dekoracji freskowej był sam fundator – kardynał Fryderyk von Hessen-Darmstadt, który na tym polu korzystał z pomocy kanonika kapituły katedralnej, Jacopa Brunettiego.

Tworząc malowidła freskowe w kaplicy elżbietańskiej Scianzi odwołał się do wzoru rzymskiego malarstwa iluzjonistycznego dojrzałego baroku, reprezentowanego przez twórczość takich artystów jak Pietro da Cortona czy Giovanni Lanfranco. Objawia się to w przeznaczeniu pod malowidła freskowe całej powierzchni sklepienia i nadaniu malarstwu dominującej roli w kreowaniu iluzji świata nadprzyrodzonego, stosowaniu różnego rodzaju skrótów i żabiej perspektywy (da sotto in su), zacieraniu granic pomiędzy malarstwem a architekturą a także łączeniu malarstwa ze stiukowymi reliefami w celu uzyskania trójwymiarowych efektów iluzjonistycznych. Jak się wydaje, najbliższe analogie wrocławskie freski łączą z dekoracją malarską autorstwa Lanfranca we wnętrzu kościoła San Andrea della Valle w Rzymie (1625–1628).

Dekoracja freskowa kaplicy pw. św. Elżbiety we Wrocławiu jest dziełem o przełomowym znaczeniu dla barokowej sztuki na Śląsku. Obok powstałych w 1679 roku malowideł freskowych Scianziego w kaplicy pw. Bożego Ciała przy kościele kolegiackim pw. św. Jakuba w Nysie jest to pierwsza na tym terenie realizacja w typie włoskiego malarstwa iluzjonistycznego, która stała się wzorem dla lokalnych artystów.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »
Wroclaw, kaplica pw. sw. Elzbiety

Kaplica pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, usytuowana przy południowo-wschodnim narożu ambitu wrocławskiej katedry, została wzniesiona w 1680 roku jako kaplica grobowa wrocławskiego biskupa, kardynała Fryderyka von Hessen-Darmstadt. Budowniczym kaplicy, a być może także i jej projektantem, był Włoch Giacomo Scianzi, który pełnił funkcję architekta na biskupim dworze. Założona na planie prostokąta z płytkim prezbiterium i zakrystią centralna budowla została nakryta eliptyczną kopułą. Wzorem dla zastosowanych we wrocławskiej kaplicy architektonicznych rozwiązań były rzymskie realizacje Gianlorenza Berniniego: kościół San Andrea al Quirinale oraz kaplice Raimondich przy S. Pietro in Montorio oraz Cornaro przy S. Maria della Vittoria. Podobnie jak i one, kaplica pw. św. Elżbiety otrzymała zachowane do dzisiaj bogate wyposażenie i wystrój: zamówione w rzymskich warsztatach Ercole Ferraty i Domenica Guidiego rzeźby ołtarza i nagrobka fundatora oraz iluzjonistyczną dekorację malarską.


Kaplica pw. św. Elżbiety jest budowlą wybitną pod względem artystycznym i o prekursorskim znaczeniu. Jest to bowiem pierwsza architektoniczna realizacja na północ od Alp w stylu dojrzałego rzymskiego baroku.