Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Lubiąż, klasztor Cystersów, letni refektarz

Dekoracja malarska na sklepieniu letniego refektarza w klasztorze Cystersów w Lubiążu została namalowana w 1733 roku przez Felixa Antona Schefflera na zlecenie opata Constantina Beyera. Była to pierwsza znana nam freskowa realizacja, jaką bawarski artysta wykonał dla kościelnych zleceniodawców po osiedleniu się na Śląsku w 1732 roku.

Składa się ona z centralnego plafonu z przedstawieniem ewangelicznej sceny Cudownego rozmnożenia chleba oraz umieszczonych na jego obramieniu ośmiu owalnych medalionów z przedstawieniami scen z legend św. Bernarda z Claivaux i św. Benedykta z Nursji – patronów zakonu cystersów – oraz dwóch ośmiokątnych medalionów z przedstawieniami scen z życia starotestamentowych proroków Daniela i Eliasza. Wszystkie przedstawienia figuralne ujęte są w iluzjonistyczne ramy z bogatą dekoracją ornamentalną, natomiast powierzchnię między nimi wypełniają iluzjonistyczne przedstawienia tapety oraz stiukowych puttów. Program ikonograficzny dekoracji malarskiej letniego refektarza jest ściśle związany z funkcją tego pomieszczenia i dotyczy spożywania pokarmu traktowanego jako dar Boży.

Scheffler zastosował w przedstawieniu głównego plafonu typ malowidła freskowego określanego mianem panoramy. Rozmieszczenie figuralnych partii dookoła plafonu przy jego dolnej krawędzi oraz umieszczenie w centralnej części sceny przedstawienia jasnej i rozświetlonej strefy niebiańskiej pozwoliło artyście na optyczne powiększenie wysokości niskiego refektarza oraz uzyskanie wrażenia ruchu tłumów ludzi podążających w kierunku Chrystusa. Co ciekawe, ten sam typ kompozycji freskowego malowidła równocześnie z Schefflerem w 1733 roku zastosował jego nauczyciel, Cosmas Damian Asam, w głównym przedstawieniu na sklepieniu nawy w kościele klasztornym Benedyktynów w Legnickim Polu. Z twórczością Asama lubiąskie malowidła łączą także te same typy postaci czy też identyczne formy egzotycznych drzew.

Choć dekorację freskową letniego refektarza w lubiąskim klasztorze Scheffler wykonał jako początkujący trzydziestodwuletni artysta, to jednak można ją uznać za jedno z jego najlepszych freskowych dzieł. Malowidła te bowiem są popisem kompozycyjnych i mimetycznych umiejętności młodego mistrza. Nie ulega wątpliwości, iż udana lubiąska realizacja przyniosła Schefflerowi kolejne zlecenia z kręgu Kościoła katolickiego i otworzyła przed nim drogę błyskotliwej kariery na Śląsku.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »
Lubiaz, klasztor Cystersow, letni refektarz

Klasztor Cystersów w Lubiążu jest usytuowany po południowej stronie kościoła pw. Wniebowzięcia NMP i tworzy go potężny trzykondygnacjowy czworobok budynków nakrytych wysokim dwuspadowym dachem z lukarnami. Budowa nowego barokowego klasztoru – jednego z największych w Środkowej Europie – rozpoczęła się w czasie krótkich rządów opata Balthasara Nitschego (1692–1696) i trwała do około 1710 roku. Jako pierwsze powstało skrzydło zachodnie, które w południowym ryzalicie mieści najważniejsze reprezentacyjne pomieszczenia klasztoru: zajmującą dwie najwyższe kondygnacje bibliotekę i znajdujący się pod nią letni refektarz. Budowa tej stosunkowo niewysokiej sali sklepionej nieckowo zakończyła się w 1706 roku za rządów opata Ludwiga Baucha, o czym informuje data z opackim monogramem umieszczona nad portalem. Wnętrze obecnie jest pozbawione dawnego wyposażenia a jego wystrój stanowią znakomite malowidła freskowe.