Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Legnickie Pole, kościół klasztorny Benedyktynów pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi Śląskiej

Asam, Cosmas Damian

  • Data i miejsce chrztu: 28 IX 1686, Benedictbeuern
  • Data i miejsce pogrzebu: 10 V 1739, Monachium

Cosmas Damian Asam był jednym z najważniejszych barokowych freskantów działających na północ od Alp a jego pracownia jest uważana za najefektywniejsze „przedsiębiorstwo malarskie” w XVIII wieku. Asam urodził się w 1686 roku w Benediktbeuern w rodzinie o malarskich tradycjach. Edukację rozpoczął wraz z bratem Egidem Quirinem w warsztacie ojca, a następnie szkolił się we Włoszech. Po powrocie malarz zamieszkał w Monachium i rozpoczął pracę na terenie Bawarii. W 1717 roku ożenił się z Maria Anną Mörl, a po jej śmierci w 1731 roku ożenił się powtórnie z Marią Ursulą Ettenhofer. Z obu małżeństw Asam miał łącznie 13 dzieci. Jeden z synów artysty, Franz Erasmus, także wybrał karierę freskanta.

Asam był malarzem i architektem, jednak specjalizował się w wykonywaniu monumentalnych dekoracji w technice fresku mokrego (al fresco). Nauczył się jej od ojca oraz rzymskiego mistrza Benedetta Lutiego. Spośród licznych realizacji Asama wyróżniają się dekoracje w kościele pw. św. Jerzego w Weltenburgu (1721, 1734–1736), katedrze we Freising (1723–1724); kościele pw. św. Mikołaja na Starym Mieście w Pradze (1735/1736) oraz niezwykłym kościele pw. św. Jana Nepomucena w Monachium, który został w całości zaprojektowany i ozdobiony przez braci Asamów (1735–1739).

Twórczość artysty wpisuje się w tradycję barokowych realizacji jednoczących architekturę malarstwo i rzeźbę w jeden spektakl. Asam w swoich dziełach stosował bogatą i intensywną kolorystykę. Jego kompozycje są pełne dynamizmu, budowanego nie tylko przez gesty postaci, ale także poprzez ruchliwy kontur oraz jaskrawe kontrasty barwne. Najważniejszymi mecenasami freskanta byli przedstawiciele Kościoła katolickiego, wśród nich książę elektor Karl Philipp von der Pfalz oraz arcybiskup Freising, Johann Franz Eckher von Kampfing. Około 1730 roku Asam otrzymał godność nadwornego malarza w Monachium.

Dobra organizacja pracy i przedsiębiorczość umożliwiły Asamowi wykonywanie wielu zleceń w krótkim czasie. Szybkość jego pracy była nieporównywalna z innymi współczesnymi mu twórcami. Asam współpracował nie tylko ze bratem, synem oraz kuzynem Nikolausem Gottfriedem Stuberem, lecz także posiadał czeladników i uczniów, którzy pomagali mu przy większych realizacjach. Jednym z nich był działający na Śląsku Felix Anton Scheffler. Asam zmarł w 1739 roku w Monachium i zgodnie z życzeniem został pochowany obok swojej pierwszej żony.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »

Cykl malowideł freskowych w kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi w Legnickim Polu powstał w 1733 roku z fundacji opata klasztoru Benedyktynów w Břevnovie, Othmara Daniela Zinkego. Autorem dekoracji jest znakomity bawarski freskant, Cosmas Damian Asam. Jak wynika z zachowanej umowy, swą pracę rozpoczął on po 5 VII 1733 roku a skończył już przed 10 X tego samego roku, za co tego dnia otrzymał wynagrodzenie w astronomicznej wysokości 3000 guldenów.

Bogaty program ikonograficzny dekoracji freskowej na sklepieniach nawy i prezbiterium benedyktyńskiej świątyni składa się z kilku wątków ideowych. Głównym tematem, zobrazowanym na centralnym polu sklepienia nawy, jest Odnalezienie Krzyża Świętego i wywyższenie go wśród narodów świata. Ten uniwersalny wątek został powiązany z ideą męczeńskiej śmierci księcia Henryka II Pobożnego w obronie chrześcijańskiej wiary w bitwie z wojskami tatarskimi pod Legnicą w 1241 roku (sklepienie nad emporą muzyczną) oraz apoteozą św. Benedykta i zakonu benedyktynów (sklepienie prezbiterium), jego misyjnej działalności, maryjnej i pasyjnej duchowości, a także wątkiem fundacji klasztoru Benedyktynów w Břevnovie i jego śląskiej prepozytury w Legnickim Polu (boczne sklepienia nawy). Autorem tak złożonego i wielowątkowego programu ideowego malowideł najprawdopodobniej był sam opat Zinke.

Dekoracja malarska w kościele w Legnickim Polu jest popisem artystycznych umiejętności Asama jako freskanta. Objawia się to nie tylko w doskonałym opanowaniu środków budowania malarskiej iluzji, operowaniu jasną i świetlistą kolorystyką, lecz także w znakomitym dopasowaniu freskowych przedstawień o określonej kompozycji i narracji do różnego rodzaju pól sklepień wyznaczonych przez architektoniczny układ wnętrza świątyni. Widać to zwłaszcza w malowidle na centralnym polu sklepienia nawy, w którym Asam stworzył przedstawienie w typie panoramy z kulminacyjną sceną Podwyższenia Krzyża Świętego we wschodniej części, co pozwoliło mu na wypełnienie południowej i północnej części malowidła szeregiem mniejszych scen, zrytmizowanie kompozycji całości przedstawienia i zbudowanie narracji prowadzącej widza ku kulminacyjnej partii malowidła.

Dekoracja freskowa w kościele w Legnickim Polu była jedyną pracą Asama na Śląsku. Zastosowane w niej artystyczne rozwiązania nie pozostały jednak bez wpływu na twórczość jego ucznia, Felixa Antona Schefflera, który w tym samym roku pracował w niedalekim klasztorze Cystersów w Lubiążu. Znaczenie cyklu malowideł w świątyni w Legnickim Polu daleko jednak wykracza poza lokalny kontekst, bowiem dzieło to można śmiało zaliczyć do jednych z najznakomitszych dzieł monumentalnego malarstwa barokowego w Europie Środkowej.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »
Legnickie Pole, kosciol klasztorny Benedyktynow

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi w Legnickim Polu został ufundowany przez opata klasztoru Benedyktynów w Břevnovie, Othmara Daniela Zinkego. Stało się to w miejscu, gdzie 9 IV 1241 roku doszło do bitwy chrześcijańskiego rycerstwa z wojskami tatarskimi, w której poległ śląski książę Henryk II Pobożny. Nowa świątynia została wzniesiona w latach 1727–1731 na planie przenikających się elips z dwuwieżową monumentalną fasadą, w formach charakterystycznych dla dynamicznego nurtu czeskiej architektury barokowej. Autorem projektu kościoła i całego założenia prepozytury był wybitny praski architekt Kilian Ignaz Dientzenhofer. Wnętrze świątyni z zachowanym oryginalnym wystrojem i wyposażeniem stanowi doskonały przykład komplementarnego dzieła sztuki, w którym poszczególne elementy, jak dekoracja rzeźbiarska, obrazy olejne w ołtarzach i monumentalna dekoracja freskowa, tworzą jednolity program artystyczno-ideowy na miarę najlepszych obiektów barokowych Środkowej Europy.