Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Jelenia Góra, kościół Łaski pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Dekoracja freskowa w dawnym kościele Łaski, obecnie garnizonowym pw. Podniesienia Krzyża Świętego w Jeleniej Górze została wykonana w dwóch etapach z fundacji miejscowych protestanckich kupców i rzemieślników: Gottfrieda Ullmanna, Georga Friedricha Schmidta i Johanna Heinricha Martensa. Malowidła freskowe na sklepieniach nawy poprzecznej i kopuły na skrzyżowaniu naw wykonał w latach 1734–1735 Johann Franz Hoffmann, natomiast autorem dekoracji freskowej na sklepieniach w nawie głównej i prezbiterium jest pochodzący z Monachium Felix Anton Scheffler, który pracował w latach 1749–1751.

Cykl jeleniogórskich malowideł składa się wyłącznie ze scen biblijnych. Są to kolejno od zachodu: Zmartwychwstanie Chrystusa i towarzyszące mu sceny Noli me tangere, Chrystus ukazujący się dwóm apostołom w drodze do Emaus oraz Niewierny Tomasz, za skrzyżowaniem naw Wniebowstąpienie Chrystusa ze scenami Przemienienie Pańskie, Jezus w madorli w otoczeniu aniołów oraz Rozesłanie apostołów, nad ołtarzem i prospektem organowym Trójca Święta w glorii ze scenami Abraham pozdrawiający 3 anioły, Oczyszczenie Izajasza oraz Adoracja imienia Jahwe, w zamknięciach ramion nawy poprzecznej Sen Jakuba (w przęśle południowym) i Nawrócenie św. Pawła (w prześle północnym).

Najbardziej spektakularny fragment dekoracji kościoła stanowi malowidło Hoffmanna na sklepieniu na skrzyżowaniu naw. Jest to iluzyjnie oddana złocona kopuła z latarnią na bębnie. W centrum czaszy znajduje się tarcza zegarowa z dwunastoma znakami zodiaku, a na gzymsie widnieje fragment Listu św. Pawła do Rzymian pod którym umieszczono przedstawienia Czterech Ewangelistów. Całość tej dekoracji stanowi przedstawienie Niebiańskiego Jeruzalem, którego podporę stanowią głoszący Słowo Boże apostołowie. Wzór iluzjonistycznej kopuły został zaczerpnięty z traktatu jezuity Andrei Pozza.

Zgodnie z aspiracjami fundatorów dekoracja freskowa dawnego kościoła Łaski w Jeleniej Górze jest nie tylko dziełem wysokiej klasy artystycznej, nośnikiem treści ideowych luterańskiego wyznania wiary, lecz także rodzajem komunikatu artystycznego zawierającego w sobie zarówno odwołania polityczne, jak i elementy polemiki międzywyznaniowej. Zarówno kształt architektoniczny, jak i bogaty wystrój oraz wyposażenie wnętrza miały uczynić z protestanckiej świątyni obiekt wyjątkowy, będący manifestacją wartości wyznawanych przez wznoszącą go społeczność.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »
Jelenia Gora, kosciol Laski

Kościół parafialny pw. Podniesienia Krzyża Świętego w Jeleniej Górze został wzniesiony w latach 1709–1718 jako jeden z sześciu na Śląsku protestanckich tzw. kościołów Łaski. Ich budowę umożliwiło podpisanie w 1707 roku w Altranstädt konwencji, w której zwycięski król Szwecji Karol XII zagwarantował swoim śląskim współwyznawcom większe swobody religijne. Fundatorami kościoła byli jeleniogórscy mieszczanie a na architekta wybrano pochodzącego z Inflantów Martina Franza.

Zgodnie z życzeniem zleceniodawców jeleniogórska świątynia została zaprojektowana na planie krzyża na wzór wzniesionego w latach 1656–1670 sztokholmskiego kościoła pw. św. Katarzyny – dzieła francuskiego architekta Jeana de la Vallee. Wśród barokowych elementów wyposażenia wnętrza na szczególną uwagę zasługują barokowe organy umieszczone nietypowo na ścianie ołtarzowej, ołtarz główny, ambona oraz monumentalna dekoracja freskowa.

Jeleniogórski kościół Łaski w swojej nieograniczonej zakazami architektonicznej formie i niezwykle rozbudowanym programie ideowym wnętrza jest jednym z najciekawszych na Śląsku przykładów barokowej architektury protestanckiej.