Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Lubiąż, kościół parafialny pw. św. Walentego

Axter, Ignaz

  • Data i miejsce urodzenia: ?
  • Data i miejsce śmierci: ?

Ignaz Axter był malarzem czynnym na Śląsku w latach 1735–1746. Prawdopodobnie pochodził z Czech, lecz data i miejsce jego urodzin nie są znane. Nie wiadomo również gdzie artysta zdobył poznał technikę malarstwa freskowego. Wydaje się jednak, iż odbył gruntowną edukację w tym zakresie przed przyjazdem na Śląsk. W latach 40. XVIII wieku razem z wrocławskim mistrzem cechowym, Franzem Xaverem Antonem Felderem, pracował jako pomocnik w warsztacie Philippa Christiana Bentuma, pomagając przy realizacji malowideł w bibliotece i Sali Książęcej klasztoru Cystersów w Lubiążu. Możliwe, iż w tym czasie artysta mieszkał w Górze, gdzie w 1742 roku był świadkiem na ślubie w kościele parafialnym pw. św. Katarzyny.

Wszystkie znane badaczom dzieła Axtera to prace o tematyce sakralnej: obrazy olejne przeznaczone do wnętrz kościołów i dekoracje freskowe świątyń. Jego najważniejsze realizacje freskowe na Śląsku to wykonane wspólnie z Felderem malowidła na sklepieniach kościoła parafialnego pw. św. Marcina w Sicinach (1740) oraz kościoła parafialnego pw. św. Walentego w Lubiążu (1743–1745). Twórczość Axtera ukształtowały lata współpracy z Bentumem, który był uważany za jego nauczyciela. Realizacje Axtera charakteryzują się rokokową dekoracyjnością, jasną tonacją barwną oraz schematami kompozycyjnymi zaczerpniętymi z twórczości Bentuma i Felixa Antona Schefflera. Dzieła malarza wypełniają nienaturalnie wydłużone figury ludzkie, ukazane bez dbałości o szczegół czy głębię przedstawienia.

Artysta pracował dla środowisk zakonnych, głównie cystersów z Lubiąża i karmelitów z Głębowic i Wołowa oraz dla duchowieństwa diecezjalnego z Góry. Po 1746 roku Axter jest nieuchwytny w dokumentach źródłowych z terenu Śląska. O jego dalszych losach można jedynie spekulować. Malarz najprawdopodobniej opuścił Śląsk w poszukiwaniu lepszego miejsca do rozwijania malarskiej kariery. Możliwe, iż zmienił zawód lub nieoczekiwanie zmarł.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »

Felder, Franz Xaver Anton

  • Data i miejsce urodzenia: ?
  • Data i miejsce śmierci: 16 VIII 1782, Wrocław

Franz Xaver Anton Felder był malarzem cechowym czynnym na Śląsku od lat 40. XVIII wieku. Pochodzenie artysty nie jest znane, jednak przez większość swojego życia mieszkał on we Wrocławiu, gdzie prawdopodobnie jeszcze przed 1740 rokiem uzyskał tytuł mistrza cechowego i prowadził warsztat. Nie wiadomo, gdzie Felder nauczył się sztuki malarskiej, jednak można przypuszczać, iż miał kontakt z dziełami włoskich freskantów. W latach 40. XVIII wieku wrocławski malarz razem z Ignazem Axterem pracował w warsztacie Philippa Christiana Bentuma. Wydaje się, iż o ile Axter był we wspomnianym warsztacie uczniem, o tyle mistrza cechowego Feldera należy określić mianem współpracownika Bentuma. Co ciekawe, obaj synowie Feldera, Johann Franz i Carl poszli w ślady ojca. Po zakończeniu podstawowej edukacji w rodzinnym warsztacie we Wrocławiu kontynuowali naukę w Wiedeńskiej Akademii.

Felder malował głównie dzieła o tematyce sakralnej. Artysta wykonywał obrazy olejne na płótnie sam lub od lat 70. XVIII wieku z pomocą starszego syna Johanna Franza. Natomiast wszystkie dekoracje freskowe wykonał wspólnie z Axterem. Do najważniejszych realizacji freskowych Feldera należą dekoracje sklepień kościoła parafialnego pw. św. Marcina w Sicinach (1740) oraz kościoła parafialnego pw. św. Walentego w Lubiążu (1743–1745). Duży wpływ na twórczość Feldera miały lata współpracy z Bentumem oraz znajomość dzieł Felixa Antona Schefflera. Obrazy olejne malarza pod względem modelunku i kolorystyki nawiązują do realizacji wspomnianych mistrzów. W dekoracjach freskowych artysta stosował rozwiązania kompozycyjne bliższe włoskiemu malarstwu monumentalnemu. Jednak w sposobie budowania postaci i ich fizjonomii wyraźnie widać wpływ wykształcenia w prowincjonalnym śląskim środowisku malarzy cechowych.

Felder realizował prace głównie na zlecenia przedstawicieli śląskiego Kościoła katolickiego: opata klasztoru Cystersów w Lubiążu, Constantina Beyera, jezuitów z Wrocławia i Głogowa, a także duchowieństwa diecezjalnego z Grodowca, Sobótki, Chróściny i innych miejscowości na Śląsku. Artysta zmarł we Wrocławiu w 1782 roku jako zamożny mieszczanin i szanowany malarz.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »

Dekoracja freskowa we wnętrzu kościoła parafialnego pw. św. Walentego w Lubiążu została wykonana przez dwóch artystów: Ignaza Axtera i Franza Xavera Antona Feldera. Swą pracę wykonali oni w latach 1743–1745, a za ukończone dzieło otrzymali honorarium w wysokości 1100 guldenów. Fundatorem malowideł był ówczesny opat klasztoru Cystersów w Lubiążu, Constantin Beyer.

Dekoracja freskowa pokrywa całą powierzchnię sklepień powyżej belkowania w nawie, prezbiterium i nad emporą muzyczną. Program ideowy malowideł jest związany z pielgrzymkową funkcją lubiąskiej świątyni, do której tłumnie przybywali chorzy liczący na cudowne uzdrowienia. Stąd też osią programu stało się Kazanie Chrystusa na Górze, ukazane nad łukiem tęczowym, oraz wypisane na kartuszach po obu stronach nawy cytaty z Ewangelii św. Łukasza (Łk 6, 19–20): „Moc wychodziła od Niego i uzdrawiała wszystkich” i „Podniósł oczy na uczniów swoich i powiedział: błogosławieni ubodzy”. Egzemplifikację tych słów stanowiły sceny uzdrowień, wspaniałomyślności i miłosierdzia zaczerpnięte ze Starego i Nowego Testamentu, które ukazano po południowej i północnej stronie na sklepieniu nawy: Hagar z synem na pustyni, Izraelici na pustyni, Wspaniałomyślność Dawida wobec Saula, Wspaniałomyślność Salomona wobec królowej Saby, Uzdrowienie w szabat człowieka z uschłą ręką, Uzdrowienie sługi setnika z Kafarnaum, Uzdrowienie ślepca, Wygnanie szatanów i Uzdrowienie paralityka. Program dopełniały przedstawienia Boga Ojca i gołębicy Ducha Świętego w centrum oraz sceny poświęcone patronce Śląska – św. Jadwidze (nad emporą muzyczną) oraz patronowi lubiąskiej świątyni – św. Walentemu (nad prezbiterium).

Choć dekoracja freskowa w lubiąskiej świątyni została wykonana przez dwóch malarzy, to jednak obecnie nie jesteśmy stanie określić ich indywidualnego udziału w całości dzieła. Malowidła te bowiem zarówno pod względem stylistycznym, jak i kompozycyjnym jawią się jako jednorodna dekoracja w typie panoramy utrzymana w jasnej pastelowej kolorystyce. Nie ulega wątpliwości, iż była to najlepsza praca freskowa Axtera i Feldera, których dalsze kariery potoczyły się już oddzielnie.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »
Lubiaz, kosciol parafialny pw. sw. Walentego

Kościół parafialny pw. św. Walentego w miasteczku Lubiąż został wzniesiony z fundacji opata miejscowego klasztoru Cystersów, Constantina Beyera. Budowa nowej obszernej świątyni, która miała pełnić funkcję sanktuarium pielgrzymkowego, rozpoczęła się w 1734 roku i z przerwami trwała aż do 1745 roku, natomiast konsekracja kościoła miała miejsce w 1749 roku. Pierwotnie był on pozbawiony obecnej masywnej wieży, która została wybudowana dopiero w latach 1755–1756. Autorem projektu kościoła najprawdopodobniej był osiadły w Legnicy szwedzki architekt, Martin Frantz, który lubiąskiej świątyni w typie hali emporowej nadał formy charakterystyczne dla dynamicznego nurtu czeskiej architektury doby baroku. We wnętrzu kościoła zachowało się w niemal kompletnym stanie oryginalne barokowe wyposażenie i wystrój z dekoracją freskową. Wzniesiona na wzgórzu przy brzegu Odry i górująca nad okolicą świątynia jest obecnie jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Lubiąża.