Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku

PL CZ

Wrocław, kościół Uniwersytecki pw. Najświętszego Imienia Jezus

Rottmayr von Rosenbrunn, Johann Michael

  • Data i miejsce chrztu: 11 XII 1654, Laufen an der Salzach
  • Data i miejsce pogrzebu: 25 X 1730, Wiedeń

Johann Michael Rottmayr von Rosenbrunn był wybitnym freskantem i jednym z prekursorów tworzenia monumentalnych dekoracji freskowych na terenie Środkowej Europy. Urodził się w 1654 roku w Laufen w Bawarii. Podstaw malarstwa nauczył się od matki, Margarety Magdaleny. W wieku 19 lat wyjechał do Włoch, gdzie kształcił się w Wenecji u mistrza Carla Lotha. Samodzielną pracę malarską Rottmayr rozpoczął w rodzinnym Laufen. W 1690 roku, po śmierci ojca, artysta przeprowadził się do Salzburga i poślubił Marię Barbarę Helenę Reichpeck. Osiem lat później rodzina Rottmayrów osiadła w Wiedniu. W 1704 roku malarz uzyskał tytuł szlachecki „von Rosenbrunn”.

Artysta tworzył obrazy olejne na płótnie oraz malowidła w technice fresku mokrego (al fresco). Do najwybitniejszych realizacji malarza można zaliczyć freski we wrocławskim kościele Uniwersyteckim (1704–1706) oraz dekorację kościoła klasztornego Benedyktynów w Melku (1716–1722/1723). Natomiast najbardziej prestiżowym zleceniem Rottmayra była praca dla cesarskiego dworu przy dekoracji freskowej kopuły i sklepień kościoła pw. św. Karola Boromeusza w Wiedniu (1725–1730). Freski Rottmayra cechuje doskonale oddana iluzja głębi oraz znakomita kompozycja monumentalnych, dynamicznych przedstawień. Uważa się, iż był on pierwszym barokowym twórcą na północ od Alp, który potrafił zespolić wiele osobnych scen w jedno wielkie malowidło rozciągające się na całej powierzchni sklepienia.

Najważniejszymi mecenasami freskanta byli wysoko postawieni książęta, hrabiowie, arcybiskupi oraz wiedeński dwór cesarski. Malarz wykonał także liczne prace dla środowisk zakonnych. Twórczość Rottmayra miała znaczny wpływ na innych późnobarokowych artystów, takich jak Cosmas Damian Asam czy Paul Troger. W 1727 roku, dwa lata po śmierci pierwszej żony, freskant ożenił się powtórnie z Theresą Josefą, wdową po malarzu i miedziorytniku. Trzy lata później zmarł na udar mózgu i został pochowany w kościele pw. św. Szczepana w Wiedniu.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »

Dekoracja freskowa kościoła Uniwersyteckiego pw. Najświętszego Imienia Jezus we Wrocławiu powstała w latach 1703–1706 z fundacji wrocławskich jezuitów wspieranych finansowo przez wrocławskiego biskupa, Franciszka Ludwika von der Pfalz-Neuburg, oraz śląską administrację cesarską. Autorem dekoracji jest wybitny wiedeński malarz, Johann Michael Rottmayr von Rosenbrunn, który za swoje dzieło otrzymał wynagrodzenie w kwocie 2500 guldenów.

Dekorację malarską jezuickiej świątyni tworzy rozbudowany cykl składający się z kilkudziesięciu malowideł. Sklepienia prezbiterium, nawy i empory organowej pokrywają przedstawienia Adoracji Imienia Jahwe, Adoracji Imienia Jezus i Adoracji Imienia Pańskiego przez chóry anielskie. Na sklepieniach empor, zachodniej ścianie empory organowej i sklepieniach kruchty pod emporą organową znajdują się malowidła ukazujące sceny z życia Jezusa, natomiast na ścianach i sklepieniach kaplic bocznych zostały przedstawione sceny z życia świętych. Całość dopełniają rozbudowane inskrypcje z cytatami z Pisma Świętego umieszczone w ozdobnych kartuszach.

Myślą przewodnią rozbudowanego programu ideowego malowideł freskowych jest cytat z Psalmu 113 (112): „Od wschodu słońca aż po zachód jego niech Imię Pańskie będzie pochwalone” (Ps 113, 3) oraz wers z Listu do Filipian: „Dlatego Bóg go wywyższył i darował mu imię ponad wszelkie imię, aby na imię Jezus zgięło się każde kolano istot niebiańskich, ziemskich i podziemnych” (Flp 2, 10–11). Oba teksty zostały umieszczone w kartuszach w kluczu łuku tęczowego i pod emporą organową. Co ciekawe, ten sam fragment Psalmu posłużył za temat przewodni programu ideowego dekoracji freskowej kościoła Jezuitów w Wiedniu, natomiast identyczny cytat z Listu do Filipian stał się kluczem do programu ikonograficznego cyklu malowideł w rzymskiej świątyni Il Gesù. We wrocławskim kościele Uniwersyteckim oba te wątki zostały połączone w jedną całość.

Tworząc malowidło na sklepieniu nawy Rottmayr stworzył iluzjonistyczne przedstawienia balustrady obiegającej dookoła nawy kościoła oraz kolejnego piętra fikcyjnej architektury. Choć, jak przypuszczają badacze, wiedeński malarz miał na tym polu skorzystać z pomocy włoskiego mistrza malarstwa kwadraturowego, Andrei Pozza, to jednak we wrocławskiej realizacji iluzjonistyczna architektura nie łączy się z rzeczywistą architekturą wnętrza świątyni i nie ma jednego (punto stabile), lecz wiele punktów oglądu. Nie podlegają jednak dyskusji „weneckie” cechy formalne wrocławskich, które są widoczne zarówno w kompozycyjnych rozwiązaniach, jak i nasyconej świetlistej kolorystyce malowideł.

Zespół malowideł freskowych w kościele Uniwersyteckim we Wrocławiu jest bez wątpienia dziełem wybitnym w skali europejskiej i jedną z najlepszych freskowych prac Rottmayra w jego całej artystycznej karierze. Dekoracja ta jest także pierwszą w Środkowej Europie realizacją freskową wykonaną przez niemieckojęzycznego artystę, w której zastosowano całościowe malowidło pokrywające pełne sklepienie nawy.

Chcesz wiedzieć więcej? Zobacz informacje w bazie dla zaawansowanych »
Wroclaw, kosciol Uniwersytecki

Kościół Uniwersytecki pw. Najświętszego Imienia Jezus we Wrocławiu został wzniesiony w latach 1689–1698 na miejscu dawnego zamku piastowskiego. Orientowana, siedmioprzęsłowa hala ścienno-filarowa bez wieży została wybudowana dzięki staraniom wrocławskich jezuitów wspieranych finansowo przez wrocławskiego biskupa, Franciszka Ludwika von der Pfalz-Neuburg, urzędników Kamery Śląskiej oraz samego cesarza Leopolda I. Budowę świątyni według planów nieznanego architekta prowadzili Matthäus Biener i Johann Georg Knoll. W latach 1722–1734 wnętrze kościoła zostało dopełnione marmoryzacjami, złoceniami, dekoracją sztukatorską, amboną i ołtarzami, które zaprojektował Christoph Tausch, uczeń Andrei Pozza. Oryginalne wyposażenie i wystrój świątyni ze znakomitą dekoracją freskową zachowały się do naszych czasów. Kościół Uniwersytecki we Wrocławiu stanowi bez wątpienia jedną z najwspanialszych realizacji sztuki barokowej w Środkowej Europie.